مطالب برگزیده

1397/4/11 دوشنبه

نشست اوپک؛ چشم‌انداز و چالش‌ها (دکتر شعیب بهمن)

یکصد و هفتاد و چهارمین نشست اوپک در حالی به پایان رسید که اختلاف‎نظر جدی میان اعضای اوپک و کشورهای همراهی‌کننده با طرح تثبیت تولید نفت بوجود آمده بود. به نحوی که برخی از کشورها همچون روسیه و عربستان سعودی خواهان افزایش تدریجی تولید نفت بودند و در طرف مقابل برخی دیگر همچون ایران، عراق، ونزوئلا و الجزایر با بالا بردن سطح تولید مخالفت می‌کردند.

 

به‎رغم وجود اختلاف‏نظر میان کشورهای فوق، تقریباً تمام آنها دغدغه مشترکی در مورد قیمت نفت داشتند. به نحوی که گروهی، افزایش تولید را در راستای تثبیت قیمت کنونی و برخی دیگر تثبیت تولید را در جهت حفظ قیمت کنونی مؤثر می‌دانستند. البته در این بین مسائل سیاسی همچون اختلافات موجود میان کشورهای عضو اوپک یا نفوذ بازیگرانی همچون آمریکا نیز در اخذ تصمیمات نهایی مؤثر بود. به هر روی، با توجه به تأثیری که تصمیمات اوپک می‌تواند بر بازارهای جهانی نفت داشته باشد، بررسی ابعاد و زوایای توافق کشورهای عضو و غیر عضو اوپک بیانگر آینده قیمت نفت خواهد بود.

دلایل افزایش تولید
اعضای اوپک به همراه سایر کشورهای تولیدکننده نفت در نشست 30 نوامبر 2016 تصمیم گرفتند تولید خود را به سطح 32 میلیون و 500 هزار بشکه در روز برسانند. این تصمیم که از ژانویه 2017 به اجرا درآمد، در نشست‌های بعدی این سازمان با موافقت تمام طرف‌ها تمدید شد. اجرای این توافق در ۱۸ ماه گذشته کمک کرد بازارهای جهانی انرژی متعادل شوند و قیمت‌ها از ۲۷ دلار در هر بشکه در سال ۲۰۱۶ به حدود 80 دلار در هر بشکه صعود کنند.
از آغاز نیز هدف اصلی این طرح، بازگرداندن قیمت نفت به جایگاه واقعی خود بود. به همین دلیل پیش‌بینی می‌شد که به محض افزایش قیمت نفت، برخی از کشورهای حاضر در این توافق به سمت برداشتن مانع افزایش تولید حرکت کنند. امری که از مدت‌ها پیش زمزمه‌های آن به گوش می‌رسید و در اجلاس 174 اوپک مورد بحث‏های جدی قرار گرفت. در این بین عربستان سعودی که بزرگ‌ترین صادرکننده اوپک است به همراه روسیه که بزرگ‌ترین تولیدکننده خارج از این سازمان است، خواهان خروج تدریجی از توافق کاهش تولید شدند. البته هر یک از این کشورها انگیزه خاص خود را از ارائه پیشنهاد افزایش تولید دنبال می‌کردند.
روس‌ها در پی کسب منفعت بیشتر برای سامان دادن به وضعیت داخلی اقتصاد خود هستند و اعتقاد دارند که محدود کردن عرضه به مدت طولانی می‌تواند آمریکایی‌ها را که در توافق کاهش تولید مشارکت ندارند، به رشد تولید داخلی بیش از گذشته ترغیب نماید. از سوی دیگر، سعودی‌ها تلاش می‌کنند طرح‌های آمریکا برای کاهش بهای انرژی و همچنین جایگزینی نفت خود به جای نفت تحریمی ایران را دنبال کنند. به خصوص که تصمیم آمریکا به خروج از توافق هسته‌ای با ایران و بازگشت تحریم‌هایی که پس از توافق لغو شده بودند، به این معنا خواهد بود که ایران از این افزایش تولید سهمی نخواهد داشت. بی‌شک چنین رویدادی می‌تواند برای عربستان سعودی که خود را در یک رقابت منطقه‌ای با ایران تلقی می‌کند، امری خوشایند باشد.
دورنمای تولید در بازارهای جهانی
کشورهای عضو و غیر عضو اوپک برای اتخاذ تصمیم افزایش تولید و حتی اجرایی کردن آن با چالش‌های زیادی مواجه هستند. زیرا افزایش تولید روزانه تنها به کشورهایی اختصاص می‌یابد که می‌توانند تولید خود را افزایش دهند و با توجه به اینکه بسیاری از کشورهای عضو و غیر عضو اوپک همچون ونزوئلا، مکزیک، آنگولا آذربایجان، الجزایر، عراق، سودان جنوبی، گابن و گینه استوایی قادر نیستند دست به افزایش تولید خود بزنند، رشد واقعی تولید بسیار کمتر از میزانی خواهد بود که موردتوافق قرار گرفته است. در این بین اگرچه هنوز سهم کشورهای مختلف از افزایش تولید مشخص نشده، اما به نظر می‌رسد تنها پنج کشور عربستان سعودی ٢٤٥ هزار بشکه، روسیه ١٦٠ هزار بشکه، کویت ٨٠ هزار بشکه، عمان ٣٥ هزار بشکه و امارات متحده عربی ٨٠ هزار بشکه در روز قادر باشند تولید نفتی خود را افزایش دهند. همچنین باید توجه داشت که اگرچه در ماه‌های منتهی به اتخاذ این تصمیم در اوپک، برخی از کشورها همچون عربستان بارها این توافق را نقض کرده و نفت بیشتری را روانه بازار کرده بودند، اما درعین‌حال برخی از کشورها همچون ونزوئلا و الجزایر نیز  شاهد افت جدی در تولید نفت بودند. بنابراین میزان تولید نفت به واسطه توافق کشورهای عضو و غیر عضو اوپک به صورت قانونی کمتر از میزان توافق شده بود.  
در نتیجه اگر میزان پایبندی کشورها به کاهش تولید نفت که در مقاطعی از ۱۰۰ درصد تجاوز کرده بود، مجدداً به روند معمول و موردتوافق بازگردد، تصمیم جدید اوپک و غیر اوپک تنها می‌تواند به صورت عملی بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار بشکه وارد بازار کند. این میزان نه‌تنها جایگزین مناسبی برای نفت ایران در دوره اعمال تحریم‌های آمریکا نخواهد بود، بلکه می‌تواند قیمت انرژی در بازارهای جهانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. حتی در صورت تحقق تولید و صدور یک‌میلیون بشکه نیز باز هم این رقم هشتصد هزار بشکه کمتر از توافق کاهش تولید در سال 2016 است و نمی‌تواند کاملاً شرایط را به پیش از آن دوره که یک‌میلیون و هشتصد هزار بشکه از عرضه نفت کاهش یافت، بازگرداند. از سوی دیگر رشد تقاضا در دو سال گذشته از نرخ سالانه ۱.۵ درصد فراتر رفته و انتظار می‌رود مصرف نفت جهانی امسال به ۱۰۰ میلیون بشکه در روز برسد. این امر نیز نشان می‌دهد که سقف افزایش تولید نفت در توافق میان کشورهای عضو و غیر عضو اوپک نمی‌تواند خلاءهای موجود در بازار را به شکلی جدی پر کند.


 

 
 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر